Folglich wäre er bei einem Ochsen, der gesund ist, befreit!
הא שור שהוא פקח פטור
Bawa Kamma 54b בבא קמא
Aufbau der Debatte:Mischna 1Frage 2Einwand 1
Automatisch anhand der einleitenden Formeln erkannt. Unterstrichene Begriffe und Namen öffnen eine Erklärung.
Rabbi Jirmeja sagte: Er spricht [nach dem Muster] „es ist nicht nötig“: Es ist nicht nötig [zu sagen], dass er bei einem Ochsen, der gesund ist, haftbar ist; aber bei einem Ochsen, der taub, schwachsinnig oder jung ist, könnte ich sagen: Seine Taubheit hat es ihm verursacht, seine Jugend hat es ihm verursacht, und er sei befreit. Darum lehrt er es uns.
אמר ר' ירמיה לא מבעיא קאמר לא מבעיא שור שהוא פקח דחייב אבל שור חרש שוטה וקטן אימא חרשותו גרמה לו קטנותו גרמה לו וליפטר קמ"ל
Raw Acha sagte zu Rabina: Aber es wurde doch gelehrt: Ist ein Verständiger hineingefallen, ist er befreit – ist damit nicht ein verständiger Ochse gemeint? Er sagte zu ihm: Nein, ein Mensch. – Demnach ist er [nur] bei einem verständigen Menschen befreit, folglich bei einem unverständigen haftbar? „Ochse“, aber nicht Mensch, steht doch geschrieben!
א"ל רב אחא לרבינא והתניא נפל לתוכו בר דעת פטור מאי לאו שור בר דעת א"ל לא אדם אלא מעתה אדם בן דעת הוא דפטור הא לאו בן דעת הוא דחייב שור ולא אדם כתיב
Was [bedeutet] dann „ein Verständiger“? Eine Art, die verständig ist. Er sagte zu ihm: Aber es wurde doch gelehrt: Ist ein verständiger Ochse hineingefallen, ist er befreit!
אלא מאי בן דעת מין בן דעת א"ל והתניא נפל לתוכו שור בן דעת פטור
Vielmehr sagte Rawa: Ein Ochse, und er ist taub; ein Ochse, und er ist schwachsinnig; ein Ochse, und er ist jung – gerade [diese]. Bei einem Ochsen aber, der gesund ist, ist er befreit. Was ist der Grund? Weil er hätte hinschauen und [dann] gehen müssen. So wurde auch gelehrt: Ist ein Ochse hineingefallen, der taub, schwachsinnig oder jung, blind oder bei Nacht unterwegs ist, ist er haftbar; ein gesunder, bei Tag unterwegs, ist er befreit.
אלא אמר רבא שור והוא חרש שור והוא שוטה שור והוא קטן דוקא אבל שור והוא פקח פטור מאי טעמא דבעי ליה עיוני ומיזל תניא נמי הכי נפל לתוכו שור חרש שוטה וקטן וסומא ומהלך בלילה חייב פקח ומהלך ביום פטור:
MISCHNA: Ob Ochse oder irgendein Vieh – [es gilt gleich] beim Fallen in die Grube, bei der Absonderung am Berg Sinai, bei der doppelten Zahlung, bei der Rückgabe eines verlorenen Gegenstandes, beim Abladen, beim Maulkorb, bei der Vermischung verschiedener Arten und beim Schabbat.
מתני׳ אחד שור ואחד כל בהמה לנפילת הבור ולהפרשת הר סיני ולתשלומי כפל ולהשבת אבידה לפריקה לחסימה לכלאים ולשבת
Und ebenso Wild und Vögel gleich ihnen. Wenn dem so ist, warum heißt es „Ochse oder Esel“? Nur weil die Schrift vom Gewöhnlichen spricht.
וכן חיה ועוף כיוצא בהן א"כ למה נאמר שור או חמור אלא שדבר הכתוב בהווה:
GEMARA: Beim Fallen in die Grube: „Geld soll er seinem Eigentümer erstatten“ (Ex 21,34) steht geschrieben – alles, was einen Eigentümer hat, wie wir gesagt haben. Bei der Absonderung am Berg Sinai: „ob Vieh, ob Mensch – es soll nicht leben“ (Ex 19,13); und Wild ist im [Begriff] Vieh enthalten; „ob“ – um die Vögel einzuschließen.
גמ׳ לנפילת הבור (שמות כא, לד) כסף ישיב לבעליו כתיב כל דאית ליה בעלים כדאמרן להפרשת הר סיני (שמות יט, יג) אם בהמה אם איש לא יחיה וחיה בכלל בהמה הויא אם לרבות את העופות
Bei der doppelten Zahlung: wie wir gesagt haben: „bei jeder Sache des Vergehens“ (Ex 22,8) – eine Verallgemeinerung: jede Sache des Vergehens. Bei der Rückgabe eines verlorenen Gegenstandes: „bei allem Verlorenen deines Bruders“ (Dtn 22,3). Beim Abladen: Er leitet „Esel“ – „Esel“ vom Schabbat ab.
לתשלומי כפל כדאמרינן (שמות כב, ח) על כל דבר פשע כלל כל דבר פשיעה להשבת אבידה (דברים כב, ג) לכל אבדת אחיך לפריקה יליף חמור חמור משבת
Beim Maulkorb: Er leitet „Ochse“ – „Ochse“ vom Schabbat ab.
לחסימה יליף שור שור משבת
Bei der Vermischung verschiedener Arten: Wenn es die Vermischung beim Pflügen ist, leitet er „Ochse“ – „Ochse“ vom Schabbat ab.
לכלאים אי כלאים דחרישה יליף שור שור משבת
Wenn es die Vermischung bei der Paarung ist, leitet er „dein Vieh“ – „dein Vieh“ vom Schabbat ab.
אי כלאים דהרבעה יליף בהמתך בהמתך משבת
Und beim Schabbat – woher haben wir es? Denn es wurde gelehrt: Rabbi Jose sagt im Namen Rabbi Jischmaels: Bei den ersten Geboten heißt es: „dein Knecht und deine Magd und dein Vieh“ (Ex 20,10), und bei den letzten Geboten heißt es: „und dein Ochse und dein Esel und all dein Vieh“ (Dtn 5,14). Waren denn Ochse und Esel nicht in „all dein Vieh“ enthalten? Und warum sind sie herausgehoben? Um dir zu sagen: Wie bei Ochse und Esel, die hier genannt sind, Wild und Vögel ihnen gleich sind, so sind bei allem Wild und allen Vögeln [diese] ihnen gleich.
וגבי שבת מנלן דתניא ר' יוסי אומר משום ר' ישמעאל בדברות הראשונות נאמר (שמות כ, ט) עבדך ואמתך ובהמתך ובדברות האחרונות נאמר (דברים ה, יג) ושורך וחמורך וכל בהמתך והלא שור וחמור בכלל כל בהמה היו ולמה יצאו לומר לך מה שור וחמור האמור כאן חיה ועוף כיוצא בהן אף כל חיה ועוף כיוצא בהן
Sag doch: „Vieh“ der ersten Gebote ist eine Verallgemeinerung, „dein Ochse und dein Esel“ der letzten Gebote eine Besonderung; [bei] Verallgemeinerung und Besonderung ist in der Verallgemeinerung nur enthalten, was in der Besonderung [genannt] ist – Ochse und Esel ja, etwas anderes nicht!
אימא בהמה דדברות הראשונות כלל שורך וחמורך דדברות האחרונות פרט כלל ופרט אין בכלל אלא מה שבפרט שור וחמור אין מידי אחרינא לא
Man sagte: „und all dein Vieh“ der letzten Gebote – er hat wiederum verallgemeinert. [Bei] Verallgemeinerung, Besonderung und Verallgemeinerung leitest du nur [Dinge] ab, die der Besonderung gleichen: Wie die Besonderung ausdrücklich Lebewesen [nennt], so alle Lebewesen.
אמרי וכל בהמתך דדברות האחרונות חזר וכלל כלל ופרט וכלל אי אתה דן אלא כעין הפרט מה הפרט מפורש בעלי חיים אף כל בעלי חיים
Sag doch: Wie die Besonderung ausdrücklich etwas [nennt], dessen Aas durch Berühren und Tragen verunreinigt, so alles, dessen Aas durch Berühren und Tragen verunreinigt; Vögel aber nicht!
ואימא מה הפרט מפורש דבר שנבלתו מטמא במגע ובמשא אף כל דבר שנבלתו מטמא במגע ובמשא אבל עופות לא
Man sagte: Wenn dem so wäre, sollte der Allbarmherzige eine einzige Besonderung schreiben. – Welche sollte der Allbarmherzige schreiben? Hätte der Allbarmherzige „Ochse“ geschrieben, hätte ich gesagt: [Was] auf dem Altar dargebracht wird, ja; was nicht auf dem Altar dargebracht wird, nein – [darum] schrieb der Allbarmherzige „Esel“. Und hätte der Allbarmherzige „Esel“ geschrieben, hätte ich gesagt: [Was] durch die Erstgeburt heilig ist, ja; was nicht durch die Erstgeburt heilig ist, nein – [darum] schrieb der Allbarmherzige „Ochse“.
אמרי א"כ נכתוב רחמנא חד פרטא הי נכתוב רחמנא אי כתב רחמנא שור ה"א קרב לגבי מזבח אין שאינו קרב לגבי מזבח לא כתב רחמנא חמור ואי כתב רחמנא חמור ה"א קדוש בבכורה אין שאין קדוש בבכורה לא כתב רחמנא שור
Vielmehr ist „und all dein Vieh“ eine Einschließung.
אלא וכל בהמתך ריבויא הוא
Und überall, wo der Allbarmherzige „all“ schreibt, ist es eine Einschließung? Aber beim Zehnten steht doch „all“ geschrieben, und wir legen es nach [der Regel von] Verallgemeinerung und Besonderung aus!
וכל היכא דכתב רחמנא כל ריבויא הוא והא גבי מעשר דכתיב כל וקא דרשינן ליה בכלל ופרט
Denn es wurde gelehrt: „Und du sollst das Geld für alles geben, wonach deine Seele begehrt“ (Dtn 14,26) – eine Verallgemeinerung; „für Rinder und für Schafe und für Wein und für Rauschtrank“ – eine Besonderung; „und für alles, was deine Seele von dir wünscht“ – er hat wiederum verallgemeinert.
דתניא (דברים יד, כו) ונתת הכסף בכל אשר תאוה נפשך כלל בבקר ובצאן וביין ובשכר פרט ובכל אשר תשאלך נפשך חזר וכלל
[Bei] Verallgemeinerung, Besonderung und Verallgemeinerung leitest du nur [Dinge] ab, die der Besonderung gleichen: Wie die Besonderung ausdrücklich Frucht von Frucht und Gewächse des Bodens [nennt], so alles, was Frucht von Frucht und Gewächs des Bodens ist.
כלל ופרט וכלל אי אתה דן אלא כעין הפרט מה הפרט מפורש פרי מפרי וגידולי קרקע אף כל פרי מפרי וגידולי קרקע
Man sagte: „Bechol“ ist eine Verallgemeinerung, „kol“ ist eine Einschließung. Wenn du willst, sage: Auch „kol“ ist eine Verallgemeinerung; dieses „kol“ hier aber ist eine Einschließung, denn er hätte „und dein Vieh“ schreiben sollen, wie es bei den ersten Geboten geschrieben steht, und er schrieb „und all dein Vieh“ – schließe daraus, dass es eine Einschließung ist.
אמרי בכל כללא כל ריבויא איבעית אימא כל נמי כללא הוא מיהו האי כל דהכא ריבויא הוא מדהוה ליה למכתב ובהמתך כדכתיב בדברות הראשונות וכתב וכל בהמתך ש"מ ריבויא
Jetzt, da du sagst, „all“ ist eine Einschließung – wozu brauche ich „dein Vieh“ der ersten Gebote und „Ochse und Esel“ der letzten Gebote?
השתא דאמרת כל ריבויא הוא בהמתך דדברות הראשונות ושור וחמור דדברות האחרונות ל"ל
Man sagte: „Ochse“, um „Ochse“ – „Ochse“ für den Maulkorb zu lehren;
אמרי שור לאגמורי שור שור לחסימה
„Esel“, um „Esel“ – „Esel“ für das Abladen zu lehren;
חמור לאגמורי חמור חמור לפריקה
„dein Vieh“, um „dein Vieh“ – „dein Vieh“ für die Vermischung verschiedener Arten zu lehren.
בהמתך לאגמורי בהמתך בהמתך לכלאים
Wenn dem so ist, sollte selbst ein Mensch verboten sein! Warum haben wir denn gelernt: Ein Mensch darf mit ihnen allen pflügen und ziehen?
אי הכי אפילו אדם ליתסר אלמה תנן אדם מותר עם כולן לחרוש ולמשוך
Raw Papa sagte: Der aus Papunja kennt den Grund dieser Sache – und wer ist das? Raw Acha bar Jaakow. Die Schrift sagt: „damit dein Knecht und deine Magd ruhen wie du“ (Dtn 5,14) – hinsichtlich des Ruhens habe ich sie [dir] gleichgestellt, aber nicht hinsichtlich anderer Dinge.
אמר רב פפא פפונאי ידעי טעמא דהא מילתא ומנו רב אחא בר יעקב אמר קרא (דברים ה, יג) למען ינוח עבדך ואמתך כמוך להנחה הקשתיו ולא לדבר אחר:
Rabbi Chanina ben Agil fragte Rabbi Chija bar Abba: Warum ist bei den ersten Geboten bei ihnen nicht „gut“ gesagt, und bei den letzten Geboten
שאל רבי חנינא בן עגיל את רבי חייא בר אבא מפני מה בדברות הראשונות לא נאמר בהם טוב ובדברות האחרונות
Original: Bava Kamma 54b auf Sefaria, Version „Wikisource Talmud Bavli“ (hebräisches Wikisource), Lizenz CC BY-SA. Das Original wird inhaltlich unverändert übernommen und nur in Segmente geteilt. Die deutsche Übersetzung ist ein abgeleitetes, maschinell (Modell Claude) erstelltes Werk und steht unter der Lizenz CC BY-SA 4.0.
Original mit Vokalzeichen (Kästchen „Mit Vokalzeichen“): Vokalisierung von Sefaria, Fassung „William Davidson Edition – Vocalized Aramaic“ (Koren), Lizenz CC BY-NC 4.0, dem hiesigen Original zugeordnet.